BOQONNAA SAMMUU (PEACE OF MIND)

KUTAA 6ƒƒαα SEENAA RASUULAA IRRAA.


●KUTAA 6ƒƒαα 

Duula Badrii Guddoo

Amata Hijrii 2ffaa, Baatii Ramadaanaa kheeysa duulli Badrii

guddittiin (Ghazawatu Badri Al-Kubraa) godhamte. Rabbiin haqaafii dhara guyyaa san kheeysatti addaan baaseRabbiin duula Badri Qur’aana keeysatti dubbatee tan zalaalam

yaadatamtu Isii godhe. Badri Duuloota biraatin addatti waan

hedduun Rabbiin kophaa Isii baase. Warra Isii irratti hirmaatallee

Sahaabootarraa irra caaloo Sahaabaa tahuun adda isaan godhe.

***

Duula Badrii guddittiidhaan Rabbiin Nabiyyii Isaatiif sallallaahu

aleeyhi wasallam tumsa guddaa tumseefii Injifannoon gammachise.

Rabbiin Isiidhaan Muslimootaa ol qabe.

***Gabaabinaan Duulli Badrii guddittiin guyyaa Jum’aa, Ramadaana 17, Bara Hijrii

lammaffaa kheeysa godhamate. Duula Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam

godherraa Isiin 5ffaadha.

Rabbiin duula Badrii “Yoowm Al-Furqaan” Guyyaa dhugaa fii dharri addaan bahe

jechuun Qur’aana kheeysatti dubbate.

Sababaan Duulli Badrii argamteef: Abuu Sufiyaan bin Harb Shaam irraa Shammada

Qureeyshii guddaa qabatee gama Makkaa akka deemaa jiruutu Rasuula sallallaahu

aleeyhi wasallam dhaqqabe.

Rasuulli Sallallaahu Aleeyhi wasallam Qabeenya Qureeyshii guddaa karaa jiru san

dhageenyaan Sahaabootaan: “Shammadduun Qureeyshii (dhufaa jirti), Qabeenya

Isaaniitis harkaa qabdi, Gama Isii bahaa Rabbiin Boojuu teeysan godhuutu mala.”

Je’een.

Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam akka Isaa wajjiin bahan dirqama hin goone.

Sahaaboota irraa nama yeroo sanitti haalli mijjateef qofaatu wajjiin bahe. Isaa

wajjiin nama 319-tu bahe.

Muslimoonni gama Badrii hoggaa bahan hedduun Isaanii miilaan deemaa turan,

Gaala 70 qofaatu wajjiin jira. Namni sadii Gaala tokko wal faraqaa yaabbatan.

Farda tokko qofa kan Muslimoonni qaban, sanis Miqdaad bin Amri (Miqdaad bin

Al-Aswad) namni gulufuun.

Abuu Sufiyaan gama Isaatiin oduu Rasuulaa sallallaahu aleeyhi wasallam ifirraa

qorataati karaa deema. Oduun bahinsa Rasuulaa sallallaahu aleeyhi wasallam Isa

geenyaan Damdam bin Amr Al-Ghifaarii gama Makkaati erge.

Damdam bin Amri fiigaa Makkaah seenee lallabaa: “Yaa tuuta Qureeyshii! horii

kheeysan kan Abuu Sufiyaan wajjiin jiru dhaqqabaa” je’een.

Mushrikoota Makkaa hattattamaan nama 1319 qabatanii bahan. Waraanni

Qureeyshii Farda 100, Meeshaa waraanaa Sibiila irraa tolfame kan qomatti

kaayatan 600, Gaala lakkooysaan akka malee hedduu qabatanii bahan.

Bakka Juhfaa ja’amtu hoggaa gahan Abuu Sufiyaan horii Qureeyshiitiin akka miliqe

isaan beeysiisuuf nama itti erge.

Abuu Jahl: “hin deebinu, Hanga Badri dheeynee guyyaa 3 bullee, achitti Gaala

qalannee, farshoo dhuynuutti.” Jechuun deebi’uu irraa nama dhorge.

Akhnas bin Shureeyq Gosa Banii Zuhraa irraa nama tahe hunda Abuu Jahl

faalleeysee nama 300 fuudhee gama Makkaa deebi’een.Guyyaan haqaa fii dharri itti adda bahe ni dhufe. Ramadaanaa amata Hijrii 2ffaa,

guyyaa 17ffaa Jum’ata. Guyyaa san Rabbiin “Yoowm Al-Furqaan” jechuun

moggaase.

Waraanni lamaan Badrii dhufanii lolaaf wal fuullee dhaabbatan. Lolli eegalamuuf

deema.

Qureeyshii irraa namni sadii achi bahee nama sadii nuuf gad baasaa jechuun

dhaaddatan. Aadaa lola zamana sanitti waliif bahee namni tokko tokkoon wal

laalla. Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam nama sadii achi baaseef. Isaanis:

1. Ubeeydaa ilma Al-Haaris bin Abdu Al-Muxxalib Ilma Adeera Rasuulaati

sallallaahu aleeyhi wasallam.

2. Hamzaa bin Abdu Al-Muxxalib Adeera Rasuulaa sallallaahu aleeyhi

wasallam.

3. Aliyyi bin Abii Xaalib ilma Adeera Rasuulaa sallallaahu aleeyhi wasallam.

• Ubeeydaan Utbaa bin Rabi’aa wajjiin.

• Hamzaan Sheeybaa bin Rabi’aa wajjiin

• Aliyyi Al-Waliid bin Utbaa wajjiin wal dura dhaabbatan.

Hamzaa fii Aliyyi warra bahaniif ajjeesuuf xiqqollee hin turre. Garuu Ubeeydaa fii

Utbaan dhahinsa hamaa wal dhahanii lamaanuu kufan. Hamzaa fii Aliyyi Utbaa

ajjeesanii Ubeeydaa miilli murame fuudhanii gama Nabiyyii sallallaahu aleeyhi

wasallam deebi’aniin.

Qureeyshiin Jeynoota isii sadii bakkatti dhabuun aaristee fiigaa lolatti if darbite.

Rabbiin Muslimootaaf tumsee lolli Injifannoo Muslimootaatiin dhumate.

Lakkoofsa xiqqaa saniin qophii malee bahanii Rabbiin tumsa guddaa fakkaataa hin

qabne tumseefii Injifannoon galan.

Rabbiin ol tahe akkana je’e:

{وَلَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ بِبَدْرٍ وَأَنتُمْ أَذِلَّةٌ فَاتَّقُواْ اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ}

“Dhugumatti Badritti Rabbiin Isiniif tumsee jira, kan isin waa xiqqoo (Xiqqaatoo)

turtan. Allaah sodaadha, akka Isaaf galata galchitaniif.”

Al-Imraan: 123

Muslimootarraa lola Badrii irratti nama 14 kan wareegame. 6 Muhaajiroota irraahi,

8 Ansaara irraahi Rabbi irraa haa jaalatu.

Kaafiroota irraa ammoo nama 70 kan ajjefame, 70 kan booji’ame, warri booji’ame

guddinaan hoggantoota.

Injifannoo boodaan Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam Badri guyyaa 3 ture. San

booda Sahaaboota Isaa wajjiin gama Madiinaa deebi’e.

Haala saniin duulli Badrii guddittiin raawwatte.Rabbiin duula Badri Qur’aana keeysatti dubbatee tan zalaalam

yaadatamtu Isii godhe. Badri Duuloota biraatin addatti waan

hedduun Rabbiin kophaa Isii baase. Warra Isii irratti hirmaatallee

Sahaabootarraa irra caaloo Sahaabaa tahuun adda isaan godhe.

***

Duula Badrii guddittiidhaan Rabbiin Nabiyyii Isaatiif sallallaahu

aleeyhi wasallam tumsa guddaa tumseefii Injifannoon gammachise.

Rabbiin Isiidhaan Muslimootaa ol qabe.

Duula Badrii fii Duula Uhud jiddutti waan argame.

Ruqiyyaa intalti Nabiyyii sallallaahu aleeyhi wasallam lola Badri

guddittii booda duute. Jaarsi isii Usmaan bin Affaan ture. Usmaan

Isiirraa Ilma Abdullaahi ja’amu argate, garuu Jollummaan du’e.Iid Jalqabaa Islaamaa kheeysatti Iida Hijiraa 2ffaati. Iid sun Injifannoo Badrii

booda guyyaa Muraasa kheeysatti kabajamte.Bara Hijiraa 2ffaa keeysa Aliyyi bin Abii Xaalib Faaximaa intala

Rasuulaa sallallaahu aleeyhi wasallam fuudhe.

***

Aliyyi bin Abii Xaalib Faaximaa irraa ilmaan argate. Isaanis:

1.Hasan

2.Husseen

3. Muhassin

4. Ummu Kulsuum

5.Zeeynab

***

Ji’a Shawwaal bara Hijiraa 2ffaa keeysa duulli Banii Qeeynuqaa’a(Ghazwatu Banii Qeeynuqaa’a) godhamteYahuudaan Banii Qeeynuqaa’i Warra Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam gaafa

dura Madiinaa dhufe waliigaltee walii katabeen kheeysaa takka. Hoggaa duula

Badrii irratti Injifannoon tan Islaamaa taatu garaan Isaan gubatee, waanyoon

(hisdummaan) Isaan macheeysitee Waliigaltee diigan.

Yahuudaan Banii Qeeynuqaa’i waliigaltee diiganii Madiinaa kheeysatti shororkaa

kaasuuf socha’ii jalqaban. Rasuulli Sallallaahu Aleeyhi wasallam Isaaniin loluuf itti

bahe. Isaan Xarafa Madiinaa Qubatan. Hoggaa Rasuula Sallallaahu Aleeyhi

wasallam argan Jogola Isaanii seenanii cufatan. Guyyaa 15 guutuu Jogola kheeysatti

eega Marfaman booda harka kennan. Rasuulli Sallallaahu Aleeyhi Wasallam guyyaa

Sadii kheeysatti Qabeenyaa fii Ilmaan isaanii fudhatanii akka bahan Isaanitti

Murteeyse. Akkasitti Madiinaa ari’aman.Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam Yahuudaa gosa Qeeynuqaa’a

Jogola Isaanii keeysatti isaan marse. Harka kennanii Rasuulli

Sallallaahu aleeyhi wasallam Madiinaa keeysaa Isaan yaase.Zul Hijjaah amata hijiraa 2ffaa duulli As-Sawiiq (Ghazwatu As-

Sawiiq) godhamte. Sababaan Isii, Abuu Sufiyaan Moggaa Madiinaa

irratti lola banee nama Ansaaraa tokko ajjeese. Rasuulli Sallallaahu

aleeyhi wasallam Nama 200 wajjiin Madiinarraa duula saniif baheZul Hijjaah 10, Amata Hijiraa 2ffaa Iid Al-Ad’haa yeroo duraatiif

Muslimoonni kabajan. Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam guyyaa

san Korbeeysa re’ee lama qale.

***

Zul Hijjaah bara Hijiraa lammaffaa keeysa Usmaan bin Maz’uun

du’e. Rasuulli sallallaahu Aleeyhi wasallam salaata Janaazaa irratti

salaate. Baqi’i qabrii ja’amtutti awwaalame. Muhaajiroota irraa

namni dura Qabrii Baqi’ii-tti awwaalame Usmaan bin Maz’uuni.

***

Ji’a Muharram bara Hijira 3ffaa Duulli banii Suleeym Argamte

(Ghazawatu banii Suleeym). Duula san “Ghazwatu Qarqaratu Al-

Kudri” jechuunis ni moggaafamti. Rasuulli sallallaahu aleeyhi

wasallam Nama 200 wajjiin Madiinaa bahe. Sababaan Isii, warra

banii Suleeym-tu Nabiyyii Sallallaahu aleeyhi wasallam irratti lola

banuuf waraana walitti qabataa jira jechuutu Rasuula sallallaahu

aleeyhi wasallam dhaqabeMuharram keeysa bara hijiraa 3ffaa Duulli “Ghazwatu Zii Amr”ja’amtu godhamte. Duula san “Ghazawatu Ghaxfaan” jechuunis ni

moggaasan. Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam nama 450 waliin

Madiinaa bahe. Sababaan isii, warri Ghaxfaan lolaaf walitti

qabamaa jiraachuutu dhagayameJi’a Jamaada Al-Aakhir, bara Hijrii 3ffaa keeysa Rasuulli sallallaahu

aleeyhi wasallam murna waraanaa takka Zeeyd bin Haarisaa

hogganaa irratti godhee erge. Sababaan ergamaniif Daldaltuu

Qureeyshii qabeenyaan deemtu karaatti qabuufi. Murni Waraanaa

Zeeydiin hogganamtu sun qabeenya Qureeyshii boojitee galteen.

***

Rabi’u Al-Awwal, bara Hijiri 3ffaa Usmaan bin Affaan Ummu

Kulsum intala Nabiyyii Sallallaahu aleeyhi wasallam fuudhe. Eega

Obboleeytiin Isii Ruqqiyyan duute booda Isii fuudhe. Usmaan

Ummu Kulsum irraa ilmoo hin arganne.

***

Baatii Sha’baan, bara Hijiraa 3ffaa keeysa Rasuulli sallallaahu

aleeyhi wasallam Hafsa bint Umar bin Al-Khaxxaab fuudhe. Jaarsii

Isii kan duraa Khuneeys bin Huzaafaa Rabbi irraa haa jaalatuu, ni

du’e.

***

Ji’a Ramadaanaa, bara hijiraa 3ffaa keeysa Nabiyyiin sallallaahu

aleeyhi wasallam Zeeynab bint Khuzeeyma Al-Hilaaliyyaa fuudhe.

Rasuula sallallaahu aleeyhi wasallam wajjiin Isiin baati 2 ykn 3 qofa

jiraattee duute.

Inshaa'allah itti fufa.